เที่ยวบ้านเชียง เยือนแดนศิลป์ ถิ่นวัฒนธรรมไทพวน

แชร์หน้านี้ให้เพื่อนๆของคุณ
ภาชนะดินเผาลวดลายสวยงามและเครื่องมือเครื่องใช้โบราณที่ขุดค้นพบจากใต้ผืนแผ่นดินบ้านเชียง

จัดวางเรียงรายภายในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติบ้านเชียง ช่วยบอกเล่าถึงอารยธรรมความเจริญรุ่งเรืองของชุมชนก่อนยุคประวัติศาสตร์ที่ตั้งถิ่นฐานบนผืนแผ่นดินบ้านเชียงแห่งนี้เมื่อกว่า 5,000 ปีก่อน ผู้คนยุคนั้นเชี่ยวชาญด้านเกษตรกรรมทั้งปลูกพืชและเลี้ยงสัตว์ มีความสามารถเป็นพิเศษในการผลิตเครื่องปั้นดินเผาและเครื่องใช้โลหะด้วยเทคโนโลยีได้อย่างน่าทึ่ง ภาชนะดินเผาที่ค้นพบมีรูปแบบและลวดลายแตกต่างกัน สะท้อนถึงวิวัฒนาการของชุมชนโบราณที่เปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลาอันยาวนาน

 

วันเวลาผ่านไป... ชาวไทพวนได้อพยพมาจากเมืองเชียงขวาง ประเทศลาว ข้ามลำน้ำโขงมาตั้งหลักแหล่งในภาคอีสานของไทย บางส่วนเดินทางมาถึงที่ตั้งของบ้านเชียง ด้วยทำเลที่ดีมีความอุดมสมบูรณ์ จึงพากันตั้งถิ่นฐานที่บ้านเชียงจนถึงปัจจุบันเป็นเวลากว่า 200 ปีแล้ว

 

ชาวไทพวน ที่บ้านเชียงร่ำรวยด้วยศิลปวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณีที่สืบทอดกันมาถึงปัจจุบัน มีความเป็นอยู่เรียบง่าย และมีฝีมือด้านงานหัตถกรรม จักสาน ทอผ้า และการปั้นหม้อเขียนลายสีเลียนแบบลวดลายโบราณได้อย่างสวยงาม กลายเป็นสินค้าที่ระลึกจากภูมิปัญญาที่ใครก็ตามเมื่อได้มาเยือนบ้านเชียงต้องเลือกซื้อหาเป็นของฝากของขวัญ สร้างรายได้เป็นล่ำเป็นสันให้กับชุมชน

 

เมื่อเอ่ยถึงภาชนะดินเผาเขียนสีสินค้าที่ระลึกบ่งบอกถึงความเป็นบ้านเชียง เราสามารถเลือกซื้อหาได้ในร้านขายสินค้าที่ระลึกฝั่งตรงข้ามพิพิธภัณฑ์ มีให้เลือกทั้งขนาดใหญ่ไล่ลงไปจนถึงใบเล็กจิ๋ว บางชิ้นเพิ่มมูลค่าด้วยการตกแต่งเป็นกรอบรูปนำภาชนะดินเผาใบเล็กใบน้อยแต่งด้วยดอกไม้ประดิษฐ์วางบนผ้าทอฝีมือบ้านเชียง ดูสวยงามน่าซื้อหาไม่น้อย หากอยากเห็นขั้นตอนวิธีการผลิตก็มีให้ชมที่กลุ่มปั้นหม้อเขียนสี อยู่ไม่ไกลจากพิพิธภัณฑ์ ส่วนการเขียนลายสี ชุมชนจัดสถานที่สาธิตไว้ให้ผู้สนใจได้ชมอยู่ที่ซุ้มด้านข้างพิพิธภัณฑ์ติดกับบึงนาคำ ตรงจุดสาธิตมีน้อง ๆ เยาวชนนั่งเขียนลายสีแวะไปพูดคุยสอบถามอุดหนุนงานศิลป์ฝีมือชาวบ้านกันได้

 

นอกจากภาชนะดินเผาเขียนลายสีแล้ว ยามว่างเว้นจากงานในไร่นาแม่บ้านชาวไทพวนยังรวมกลุ่มกันทอผ้าด้วยฝีมือที่สืบทอดกันมาจากบรรพบุรุษ ผ้าฝ้ายทอมือบ้านเชียงสวมใส่สบาย ลวดลายส่วนใหญ่เลียนแบบ ธรรมชาติ ลายสัตว์ แมงกะบี้ เต่าน้อย และลายดอกไม้นานาชนิด รวมทั้งลายหม้อไหบ้านเชียงอันเป็นเอกลักษณ์ที่ไม่มีใครเหมือน เมื่อพูดถึงผ้าทอก็คงต้องพูดถึงงานจักสานคุณภาพดีของกลุ่มจักสานไม้ไผ่บ้านดงเย็น เพื่อนบ้านใกล้เคียงในตำบลบ้านเชียง กลุ่มจักสานฯ บ้านดงเย็นมีผลิตภัณฑ์หลายชนิด อาทิ กระติ๊บ ตะกร้า ถาดผลไม้ กล่องทิชชู ฯลฯ ฝีมือการจักสานก็ประณีตทุกขั้นตอน ตั้งแต่การคัดเลือกวัตถุดิบ การจักสานมีการเย็บเก็บขอบด้วยเส้นหวายเพิ่มความแข็งแรงทนทาน และในขั้นตอนสุดท้ายต้องนำไปลนด้วยฟางให้เป็นสีน้ำตาลเข้มสวยและมีกลิ่นหอมอ่อน ๆ

 

สนใจงานหัตถกรรมภูมิปัญญาบ้านเชียง ผ้าทอบ้านเชียงทั้งเป็นชิ้นและแปรรูปรวมทั้งเครื่องจักสานบ้านดงเย็น ช่วงนี้คงต้องสอบถามที่ร้านประกายไหมไทยของอาจารย์ชุมพร สุทธิบุญ รองประธานโฮมสเตย์บ้านเชียง ร้านค้าอยู่หน้าพิพิธภัณฑ์ อาจารย์บอกว่า ขณะนี้โฮมสเตย์บ้านเชียงกำลังเตรียมการเปิดศูนย์บริการและจำหน่ายผลิตภัณฑ์ของที่ระลึกจากสมาชิกและกลุ่มเครือข่ายโฮมสเตย์แบบครบวงจร แวะจุดเดียวซื้อหาได้ครบถ้วน ไม่ต้องเดินไปหลายแห่ง ไอเดียดี ๆ ของชุมชนแบบนี้ เปิดตัวเมื่อไหร่ควรช่วยกันสนับสนุนนะคะ



หลังจากเยี่ยมชมงานหัตถกรรมไทพวนที่บ้านเชียงกันแล้ว แนะนำให้ไปชมบ้านไทพวนรับเสด็จ บ้านหลังนี้เดิมเป็นบ้านของคุณพจน์ มนตรีพิทักษ์ เป็นแหล่งขุดพบโบราณวัตถุของคนยุคก่อนประวัติศาสตร์จำนวนมาก พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ ได้เสด็จพระราชดำเนินทอดพระเนตรการขุดค้นและได้ประทับพักผ่อนพระราชอิริยาบถ ณ บ้านหลังนี้เมื่อปี พ.ศ. 2515 ต่อมาเจ้าของบ้านจึงได้มอบบ้านและที่ดินให้กรมศิลปากร

 

ลักษณะของบ้านไทพวน เป็นเรือนไม้ หลังคาจั่วมุงแป้นเกล็ด ยกใต้ถุนสูง ตัวเรือนแต่ละหลังเชื่อมต่อกันด้วยชานไม้ และมียุ้งข้าวแยกต่างหากอีกหลังหนึ่ง เรือนชาวไทพวนจะใช้บันไดพาดกับชานด้านหน้าในการขึ้นลง และจะเก็บบันไดขึ้นบนเรือนในตอนกลางคืนเพื่อความปลอดภัย เป็นรูปแบบหนึ่งของเรือนพื้นถิ่นในประเทศไทย ซึ่งกรมศิลปากรได้จัดบ้านหลังนี้เป็นส่วนหนึ่งในการจัดแสดงนิทรรศการเกี่ยวกับแหล่งมร